B-relais
B-relais zijn al 75 jaar het kloppende en betrouwbare hart van de Nederlandse treinbeveiliging. De robuuste B-relais technologie maakt het spoor veilig en betrouwbaar. Hierdoor zijn er binnen de railinfra voor treinbeveiligingsvraagstukken betrouwbare oplossingen ontwikkeld met behulp van B-relais. Met meer dan twintig jaar ervaring zijn wij uitermate gespecialiseerd in het innemen, meten, controleren en reviseren van deze relais die een eeuwig leven lijken te hebben.
Wat is een B-relais en waarom gebruiken we het?
Een relais is een door een elektromagneet bediende elektrische schakelaar. Voor toepassingen waar veiligheid cruciaal is, zoals in de railinfra, is het B‑relais ontwikkeld. Het relais is ontworpen om altijd in een veilige toestand terug te vallen wanneer de spanning wegvalt: de spoel valt af en de verbreekcontacten openen altijd voordat de maakcontacten sluiten. Daardoor garandeert het B‑relais een zogenoemde failsafe‑werking. Om die reden wordt deze relais ook wel veiligheidsrelais genoemd.
Het meest gebruikte type is het 56001‑783Gr1‑relais, dat is uitgerust met twee spoelen, vier wisselcontacten, twee maakcontacten en één verbreekcontact. B‑relais staan bekend als de betrouwbaarste relais in de spoorwegtechniek en worden onder andere toegepast bij het aansturen van seinen, de beveiliging van spoorsecties, treindetectie en automatische treinbeïnvloeding. Ook vandaag de dag bestaat de beveiliging van de vrije baan in Nederland nog grotendeels uit schakelingen gebaseerd op B‑relaissystematiek.
Ondanks de opkomst van moderne elektronische beveiligingssystemen in de 21e eeuw, worden relaisinstallaties nog steeds aangepast en uitgebreid. B‑relais zijn verkrijgbaar in twee afmetingen, namelijk B1‑ en B2‑relais, en bestaan in diverse uitvoeringstypen met elk specifieke eigenschappen. Zo zijn er relais die vertraagd bekrachtigen of afvallen, of die geschikt zijn voor het schakelen van hogere stromen.
Een belangrijk praktisch voordeel is dat het B‑relais is uitgevoerd als een ‘plug‑in’-type. Het wordt geplaatst op een plugboard waarop de bedrading al is aangesloten. Hierdoor kan een relais snel worden vervangen zonder dat bedrading moet worden losgenomen. Dit maakt installatie en onderhoud eenvoudiger én verkleint de kans op storingen zoals beschadigde of losgeraakte draden. Daarnaast worden codeplaten toegepast om te voorkomen dat verschillende typen relais per ongeluk worden verwisseld.
Meer dan een relais: hoe revisie en slimme planning het verschil maken
Het B-relais is in de jaren 30 ontwikkeld door de General Railway Signal Company (GRS) en wordt sinds 1947 in Nederland toegepast. B-relais worden nog steeds nieuw gemaakt, maar het mooiste van het B-relais is misschien nog wel de mogelijkheid voor revisie van het relais en het hierdoor keer op keer kunnen hergebruiken van een relais. Het is hiermee een van de duurzaamste producten in de treinbeveiliging.
Relais blijven economisch aantrekkelijk vanwege hun lage onderhoudskosten en dragen bij aan een circulair spoor, aangezien ze na revisie weer als nieuw kunnen worden gebruikt. In Nederland worden 24 verschillende typen B-relais toegepast met elk eigen karakteristieken. Al deze verschillende type relais worden nog steeds nieuw ingezet bij projecten en onderhoud of storingsoplossing. Omdat de levertijd van de onderdelen voor het relais zeer lang is, zijn marktkennis en een zorgvuldige planning vereist. Als jarenlange ervaren leverancier van relais voeren wij hiervoor statistische analyses uit. Van de vraag naar relais voor storing en onderhoud tot het inventariseren van alle projectbehoeften. Hiermee garanderen we de beschikbaarheid van dit product.
Revisie
Het revisieproces van het relais is een nauwkeurig en complex proces en te vergelijken met het maken van een horloge. Na een grondige inspectie en reiniging worden defecte onderdelen hersteld of vervangen. Vervolgens worden de relais nauwkeurig afgesteld. Elk relais wordt uitgebreid getest om te voldoen aan de hoogste kwaliteitsnormen. Gedetailleerde documentatie zorgt voor volledige traceerbaarheid. In Nederland worden de relais gereviseerd en geassembleerd door onze partner Wabtec in Ede. Na revisie nemen we de gebruikte relais weer op voorraad in ons magazijn in Hilversum.
Leveren
Het bestel- en leverproces is zo ingericht dat de beschikbaarheid van relais altijd gewaarborgd blijft. Het leverproces begint met het plaatsen van een relaisaanvraag bij onze verkoopmedewerkers. Dit doet een klant wanneer relais nodig zijn, maar de exacte planning nog niet vaststaat. Zo’n aanvraag zien wij als een vooraankondiging, waardoor we al vroeg kunnen anticiperen op de toekomstige behoefte. Na ontvangst sturen we een bevestiging en blijven we regelmatig afstemmen over de projectplanning.
Inname en controle
Het proces start met de inname van het oude relais dat vrijkomt bij bouwprojecten. Zodra het relais bij ons binnenkomt, wordt het zorgvuldig geregistreerd en verwerkt. Onze afdeling Logistical Services zorgt voor een efficiënte verwerking en veilige opslag, zodat het relais klaar is voor de volgende stappen in het revisieproces.
Na de registratie volgt een eerste controle: de visuele inspectie. Onze technici voeren een grondige beoordeling uit om zichtbare defecten of slijtage vast te stellen. Op basis hiervan wordt bepaald of het relais direct kan worden doorgestuurd naar revisie of dat het eerst nog gemeten moet worden.
In het geval van meten wordt het relais gemeten met behulp van een meetkoffer. Tijdens deze meting worden de elektrische eigenschappen getest om zeker te stellen dat deze voldoen aan alle normen en specificaties conform nieuwbouweisen. De meetresultaten worden nauwkeurig vastgelegd voor verdere analyse. Relais die goed worden bevonden kunnen opnieuw worden ingezet bij een volgend project. Het merendeel komt echter niet in aanmerking voor directe her-inzet en moet worden gereviseerd; dit zijn de zogenaamde slijtrelais.
Wanneer de behoefte en levertijd definitief worden, kan de klant een verkooporder plaatsen. Voor kleinere bestellingen of onderhoudswerkzaamheden is een aanvraag vooraf niet nodig en kan een opdracht direct worden doorgegeven. De relais worden in speciale verpakkingen uitgeleverd op locatie naar wens. Relais kunnen enkel over de weg vervoerd worden.
Meer zekerheid
Bij grote projecten wordt voor meer zekerheid een contract afgesloten. Er is wel bekend dat de relais nodig zijn, maar nog niet wanneer. Vanwege de beperkte productiecapaciteit in het revisieproces moet bij grote projecten de revisie lang van tevoren worden opgestart, soms wel meer dan een jaar voor de uitvoering van het project.
Een bijkomend voordeel van een vast relaiscontract, is een eenvoudige administratie. Je houdt overzicht over de totaal geplande afname door middel van afroeporders per (groep) relaiskasten en/of huizen. Binnen het contract kun je kosteloos wijzigingen aanbrengen op de aantallen (max 10% t.o.v. totaal per type) en uiterste leverdatum (max. 6 maanden t.o.v. afgesproken leverdatum). Dit laatste is sterk afhankelijk van de marktbehoefte en daarom passen wij hier veelal maatwerk in toe.
Zo zorgen wij ervoor dat het B-relais, een van de meest duurzame en betrouwbare componenten in de Nederlandse treinbeveiliging, ook in de toekomst beschikbaar blijft. Met onze expertise in inname, revisie, planning en levering bieden wij zekerheid in een markt met lange levertijden en hoge veiligheidsnormen. Zo kan de spoorsector blijven rekenen op een bewezen technologie die klaar is voor de uitdagingen van vandaag én morgen.
Product Manager
Mick van der Heide
mick.vanderheide@voestalpine.com
